Vai trò của báo chí trong việc xây dựng và phát triển Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA phát biểu khai mạc

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA nhấn mạnh, báo chí từ lâu đã là kênh truyền thông chiến lược, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về khoa học và công nghệ đến với đội ngũ trí thức và nhân dân. Báo chí cũng là diễn đàn rộng mở, nơi giới khoa học trao đổi học thuật, phản biện chính sách và chia sẻ tri thức một cách công khai, minh bạch. Ông cho biết thêm, hệ thống báo chí của VUSTA hiện gồm 68 báo và tạp chí khoa học. Dù theo đề án sắp xếp mới (chưa được phê duyệt) hệ thống sẽ chỉ còn 18 đơn vị, nhưng yêu cầu nâng cao chất lượng, chuyên nghiệp hóa nội dung vẫn luôn là nhiệm vụ trung tâm.

Trên tinh thần đó, hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến tham luận, đóng góp nhằm làm rõ hơn nữa vai trò của báo chí đối với sự phát triển của VUSTA trong nhiều phương diện: Từ truyền thông chính sách, lan tỏa tri thức khoa học, thúc đẩy hoạt động tư vấn - phản biện, đến xây dựng niềm tin xã hội đối với đội ngũ trí thức.

TS Lê Công Lương trình bày tham luận

Theo TS Lê Công Lương, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Khoa học và Hợp tác quốc tế VUSTA, báo chí thực hiện đồng thời ba chức năng: Thông tin, giám sát xã hội và định hướng dư luận. Khi phản ánh kịp thời các dự thảo luật, các hoạt động tham vấn, cũng như những bất cập từ thực tiễn, báo chí góp phần làm cho phản biện chính sách của Liên hiệp Hội Việt Nam trở nên sâu sắc, có sức thuyết phục và lan tỏa hơn. Báo chí cũng là kênh giúp kiến nghị khoa học thực sự đến với cơ quan quản lý và người dân, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị công.

Bên cạnh những kết quả đạt được, ông Lương cũng chỉ ra một số hạn chế cần khắc phục như: Thiếu cơ chế phối hợp thường xuyên, thiếu chiến lược truyền thông cấp địa phương và sự e dè của nhiều hội ngành khi làm việc với báo chí. Để khắc phục, ông Lương đề xuất thiết lập đầu mối truyền thông rõ ràng; đào tạo kỹ năng truyền thông chính sách cho chuyên gia; xây dựng kho dữ liệu mở; phát triển tuyến bài chuyên sâu giữa VUSTA và các tòa soạn; tổ chức diễn đàn định kỳ (Báo chí – Trí thức – Đổi mới sáng tạo) và đưa truyền thông vào từng nhiệm vụ phản biện.

TS Lê Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam phát biểu

Nhìn nhận vai trò báo chí từ lăng kính tư vấn và phản biện chính sách công, TS Lê Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam khẳng định, báo chí giữ vị trí then chốt trong việc thúc đẩy tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình hoạch định chính sách. Báo chí phát hiện những lỗ hổng trong quản lý, những bất cập khi chính sách đi vào cuộc sống; đồng thời tạo ra không gian đối thoại bình đẳng giữa nhà khoa học, nhà quản lý và người dân. Sự đồng hành của báo chí góp phần tăng uy tín của các kiến nghị khoa học, tăng tính thuyết phục của phản biện, đồng thời giúp xã hội hiểu rằng phản biện không phải để phản đối, mà để hoàn thiện chính sách tốt hơn.
Hiện nay, đội ngũ báo chí của VUSTA có điều kiện làm tốt hơn trước, đồng hành tốt hơn trước, chuyển tải kịp thời các chủ trương chính sách, phản biện xã hội,… góp phần tạo dựng thương hiệu của VUSTA.
Từ những phân tích trên, ông Nghiêm đề xuất nhiều kiến nghị đối với Nhà nước như: Hoàn thiện khung pháp lý về giám sát - phản biện xã hội của các tổ chức khoa học; bảo đảm ngân sách cho truyền thông khoa học; khuyến khích báo chí đầu tư chiều sâu cho phân tích chính sách; và mở rộng kho dữ liệu dùng chung để báo chí và Liên hiệp Hội Việt Nam có nguồn thông tin đầy đủ, chính xác.
Còn theo TS Nguyễn Văn Cảm, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học Kỹ thuật Thú y, báo chí là lực lượng truyền thông chiến lược, góp phần truyền tải chủ trương, phổ biến kiến thức và thúc đẩy phong trào đổi mới sáng tạo. Đồng thời, báo chí góp phần tạo dựng hình ảnh, uy tín và thương hiệu của Liên hiệp Hội Việt Nam, cũng như tôn vinh đội ngũ trí thức bằng việc ghi nhận những tấm gương tiêu biểu, các sáng kiến và công trình nghiên cứu xuất sắc.
Ông cũng nhấn mạnh vai trò đặc thù của các tạp chí khoa học – nơi thể hiện năng lực học thuật, phản biện và lan tỏa tri thức của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam. Một tạp chí đạt chuẩn quốc gia hoặc quốc tế sẽ tạo điều kiện công bố kết quả nghiên cứu, phổ biến tri thức chuẩn mực, cung cấp bằng chứng khoa học cho hoạch định chính sách và nâng cao chất lượng phản biện. Để phát huy mạnh mẽ hơn tiềm năng này, ông đề xuất xây dựng chiến lược truyền thông tổng thể; đầu tư phát triển tạp chí theo chuẩn quốc gia và quốc tế; đào tạo phóng viên, biên tập viên chuyên trách; tăng cường hợp tác giữa báo và tạp chí khoa học; đồng thời tổ chức giải thưởng báo chí hằng năm nhằm tôn vinh các tác phẩm và công trình xuất sắc.

Chia sẻ tại hội thảo, Nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho biết: Luật báo chí 2016 đang trong quá trình sửa đổi và được bàn thảo rất sôi nổi.
Đặt vấn đề với chủ trương tinh gọn các cơ quan báo chí nhằm mục đích gì, ông Lợi nhấn mạnh rằng, tinh gọn, sắp xếp để phục vụ tốt hơn nữa, làm tốt hơn nữa, đặc biệt như hiện nay, việc tinh gọn từ 60 xuống còn 18 cơ quan báo chí trực thuộc VUSTA phải được thực hiện rất khách quan, cẩn trọng, không phải tinh gọn theo cơ học. Tuy chưa hoàn toàn thỏa đáng nhưng việc sắp xếp phải làm sao để bảo vệ được các cơ quan báo chí hoạt động hiệu quả, bảo vệ các nhà báo chân chính. Vai trò của báo chí trong phản biện rất cao nên hệ thống báo chí của VUSTA phải có tính chiến đấu cao, phải tập hợp được trí tuệ, tập trung dân chủ.
Báo chí và Truyền thông là 2 khái niệm khác nhau. Trong khi truyền thông hướng đến sản xuất, thiết kế, và tích hợp nội dung trên nhiều nền tảng (video, podcast, infographic, website, social media) nhằm tạo ra những câu chuyện bằng công nghệ, làm cho thông điệp trở nên sống động, hấp dẫn, và dễ lan tỏa… thì báo chí hướng đến thu thập, xử lý, và phản ánh thông tin sự thật một cách khách quan, chính xác, và nhanh chóng đến công chúng. Báo chí tập trung vào việc đưa tin, điều tra, và phân tích các vấn đề xã hội. Do đó người làm báo là “người phản ánh hiện thực”, có trách nhiệm thông tin một cách khoa học, đầy đủ đến công chúng. Người cầm bút phải xác định nhiệm vụ chính là phục vụ nhà nước, phục vụ nhân dân, xây dựng báo chí thành diễn đàn quan trọng.
Những ý kiến khác tại hội thảo đều thống nhất: Báo chí không chỉ là phương tiện truyền thông, mà là một bộ phận cấu thành trong tiến trình nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và xây dựng hình ảnh của Liên hiệp Hội Việt Nam. Trước những yêu cầu mới, Liên hiệp Hội Việt Nam và báo chí cần bước vào giai đoạn hợp tác sâu rộng, bài bản, chuyên nghiệp hơn. Khi thông điệp khoa học được truyền tải rõ ràng, khi phản biện chính sách dựa trên tri thức đến được với toàn xã hội, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ có thêm nền tảng vững chắc để thực hiện tốt sứ mệnh tập hợp, đoàn kết trí thức và đóng góp thiết thực vào sự phát triển của đất nước.