Đưa tinh chất chè cổ thụ Shan Tuyết ra thị trường quốc tế: Cần bằng chứng khoa học

Toàn cảnh hội thảo

Sự kiện thu hút đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia bào chế và nghệ nhân làm chè nhằm tìm giải pháp chuẩn hóa, nâng cao chuỗi giá trị cho dòng nông sản đặc sản này.

Chế biến sâu để chấm dứt xuất khẩu thô giá trị thấp

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS. Nguyễn Văn Nội, Chủ tịch VinaLAB nhận định, chè Shan Tuyết cổ thụ là nguồn tài nguyên di sản vô giá của Việt Nam. Tuy nhiên, ngành chè trong nước hiện vẫn phụ thuộc lớn vào việc tiêu thụ nội địa hoặc xuất khẩu thô với giá trị kinh tế thấp. Để đưa sản phẩm chè tiến sâu vào thị trường quốc tế, việc ứng dụng công nghệ chế biến sâu, chuyển đổi từ lá tươi sang dạng cao trà tinh thể tiện dụng là hướng đi tất yếu.

GS.TS. Nguyễn Văn Nội, Chủ tịch VinaLAB phát biểu khai mạc

Hôm nay chúng ta sẽ nghe các báo cáo do nghệ nhân Lê Hoa trình bày, báo cáo của các nhà khoa học liên quan đến phân tích thành phần có trong trà xanh, trong cao trà và so sánh hàm lượng trước chế  biến, sau chế biến; Xem xét các hoạt chất có trong cao trà tác động đến sức khỏe như thế nào,… GS.TS. Nguyễn Văn Nội dẫn dắt.

TS. Đỗ Duy Phi, Chủ tịch VOCA phát biểu tại hội thảo

Đồng quan điểm, TS. Đỗ Duy Phi, Chủ tịch VOCA thẳng thắn chỉ ra thực trạng Việt Nam đang sở hữu kho báu tài nguyên dược liệu và cây tinh dầu phong phú nhưng chưa được khai thác. Việc chuyển hướng sang công nghệ sản xuất cao trà không chỉ góp phần đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm, mà còn mở ra cơ hội lớn cho ngành công nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu nói chung, trong đó có các dược phẩm tự nhiên chiết xuất từ nguồn nguyên liệu nội địa.

Bài toán chuẩn hóa chất lượng và kiểm soát an toàn

Nghệ nhân Lê Thị Hoa chia sẻ tại hội thảo.

Tại hội thảo, câu chuyện chuyển hóa từ lá chè tươi sang dạng tinh thể cao trà Mục Nhan nhận được sự quan tâm lớn từ các chuyên gia. Theo nghiên cứu của Nghệ nhân Lê Hoa, nguyên liệu chè được ủ lên men tự nhiên trong thùng gỗ từ 40 đến 60 ngày để các enzyme nội sinh và hệ vi sinh vật bản địa tự tương tác, chuyển hóa hoạt chất sinh học trước khi đưa vào cô đặc. Nhà sản xuất công bố hàm lượng polyphenol trong sản phẩm cuối đạt mức 45,1%.

Tuy nhiên, dưới góc độ hóa học phân tích, các chuyên gia kiểm nghiệm cho rằng con số này cần được diễn giải và chứng minh một cách nghiêm túc thông qua các phép đo sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC/UPLC) để định lượng chính xác từng phân tử catechin (EGCG, EGC...) và caffeine, thay vì chỉ dựa vào phương pháp đo năng lực khử tổng thể Folin–Ciocalteu thông thường. Đồng thời, cần sử dụng các kỹ thuật nhiễu xạ tia X (XRD) để làm rõ bản chất vật liệu của cao trà là cấu trúc tinh thể thực sự hay khối rắn vô định hình.

Bên cạnh việc định danh các hoạt chất có lợi, các nhà khoa học đặc biệt lưu ý về bài toán an toàn sinh học. Do cao trà là sản phẩm cô đặc hàm lượng cao, quy trình sản xuất bắt buộc phải sàng lọc chặt chẽ độc tố vi sinh phát sinh trong quá trình lên men, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng từ nguồn nguyên liệu thô. Các chuyên gia cũng khuyến cáo cần xác định rõ liều lượng phơi nhiễm EGCG và caffeine hàng ngày để đảm bảo an toàn cho người dùng, đồng thời nhấn mạnh sản phẩm chỉ có tác dụng hỗ trợ sức khỏe, không được tự ý tuyên bố có khả năng điều trị các bệnh lý hiểm nghèo khi chưa qua thử nghiệm lâm sàng.

Góc nhìn văn hóa tâm linh và ghi nhận thực tiễn từ người dùng

TS. Bùi Hữu Dược chia sẻ tại hội thảo.

Tiếp cận ở góc độ nhân văn, TS. Bùi Hữu Dược (nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo – Ban Tôn giáo Chính phủ, Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) đã mang đến hội thảo tham luận chuyên sâu về "Câu chuyện về trà - Văn hóa trà". Ông làm rõ mối liên kết chặt chẽ giữa trà và đời sống tinh thần, văn hóa Phật giáo, đồng thời nhấn mạnh việc gìn giữ phong vị trà cổ thụ chính là bảo tồn nét đẹp cội nguồn độc đáo của dân tộc.

Bên cạnh các báo cáo lý thuyết, hội thảo cũng ghi nhận những đánh giá khách quan về mặt thực tiễn từ những người trực tiếp trải nghiệm sản phẩm. Cựu Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông – TS. Lê Doãn Hợp cùng TS. Dương Quốc Sỹ đã trực tiếp chia sẻ về quá trình sử dụng cao trà trong đời sống hàng ngày. Các ý kiến ghi nhận sản phẩm mang lại sự tiện dụng cao cho nhịp sống hiện đại, giữ được hương vị tự nhiên và hỗ trợ tốt cho việc nâng cao thể trạng, điều hòa sức khỏe.

Các diễn giả tham luận tại hội thảo

Sự kiện khép lại với phiên "Trao đổi - Hỏi - Đáp" diễn ra sôi nổi giữa các diễn giả và đại biểu tham dự. Nhiều câu hỏi về quy trình kiểm soát chất lượng đồng đều giữa các lô sản xuất, cách phân biệt tinh thể cao trà chuẩn hóa và định hướng đưa cao trà vào các dòng mỹ phẩm chăm sóc da đã được ban chủ trì cùng Nghệ nhân Lê Hoa giải đáp trực tiếp ngay tại khán phòng.

Sự kết hợp giữa giá trị văn hóa truyền thống, trải nghiệm thực tế và quy trình thực nghiệm nghiêm ngặt của các nhà khoa học được thống nhất là chìa khóa then chốt để xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng minh bạch, tạo bệ phóng vững chắc cho cao trà Việt Nam tự tin cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Đăng Quang/TNNN